• ISO kodea: eu
Hizkuntza isolatua da, eta Mendebaldeko Europan dauden indoeuroparrak ez diren hizkuntza bakanetako bat.

Euskara (; euskka [eus̺ˈkaɾa]) Euskal Herrian hitz egiten den hizkuntza da. Hizkuntzalaritzaren ikuspegitik, euskara ez dago Europako beste hizkuntzekin ahaidetuta, eta, hizkuntza isolatua denez, ezta ezagutzen den beste ezein hizkuntza bizirekin ere. Euskaldunak jatorrizko biztanleak dira, eta batez ere Euskal Herrian bizi dira, Pirinioen mendebaldeko muturreraino hedatzen den eskualdean, Espainia iparraldeko eta Frantzia hego-mendebaldeko ondoko zatietan. Euskara eskualde guztietako euskaldunen % 28.4k hitz egiten du (751,500). Horietatik % 93.2 (700 300) Euskal Herriko Espainiako eremuan daude, eta gainerako % 6.8a (51200) Frantziako zatian. Jatorrizko hiztunak Espainiako lau probintziaren eta Frantziako hiru «probintzia zaharren» zatiak hartzen dituen ondoko eremu batean bizi dira. Gipuzkoak, Bizkaiaren zatirik handienak, Arabako udalerri gutxi batzuek eta Nafarroako iparraldeko eremuak osatzen zuten geratzen zen euskarazko eremuaren muina, 1980s urteetan hizkuntza sustatzeko neurriak hartu aurretik. Aitzitik, Arabaren zatirik handienean, Bizkaiaren mendebaldeko zatian eta Nafarroako erdialdeko eta hegoaldeko eremuetan, gaztelaniazko jatorrizko hiztunak bizi dira gehienbat, bai mendeetan zehar euskararen ordez gaztelania jarri delako, bai beste eremu batzuetan (Araba gehienean eta Nafarroa erdialdean) euskara beharbada inoiz hitz egin ez zelako (Enkarterrin eta Nafarroa hego-ekialdean). Espainiako Berrezarkuntzaren eta Espainia frankistaren garaian, euskararen erabilera publikoa sarritan sezesionismoaren ikurtzat hartzen zen; hori bereziki Francoren matxinada babestu ez zuten eremuetan gertatzen zen (Bizkaian edo Gipuzkoan, esaterako). Hala ere, matxinada babestu zuten euskarazko eremuetan (Nafarroan edo Araban, esaterako), euskara toleratua baino gehiago zen. Oro har, 1960ko hamarkadatik aurrera joera irauli zen, eta euskarazko hezkuntza eta argitalpena loratzen hasi ziren. Prozesu horren barruan, euskararen forma estandar bat, Euskara Batua izenekoa, Euskaltzaindiak garatu zuen 1960ko hamarkadaren amaieran. Bere aldaera estandarrarekin batera, euskararen bost dialekto historikoak bizkaiera, gipuzkera eta goi-nafarrera dira Espainian, eta behe-nafarrera-lapurtera eta zuberera Frantzian. Euskal lurralde historikoetatik hartzen dituzte izenak, baina dialektoen mugak ez datoz bat probintzien mugekin. Euskara Batua euskara egoera ofizialetan (hezkuntzan, komunikabideetan eta literaturan) erabili ahal izateko —eta euskal hiztun guztiek erraz ulertu ahal izateko— sortu zen, eta hori da gaur egungo erabilera nagusia. Espainian zein Frantzian, hezkuntzan euskararen erabilera aldatu egiten da eskualdez eskualde eta ikastetxez ikastetxe. Hizkuntza isolatua denez, euskara Europan indoeuroparren aurretik zeuden hizkuntza bakanetako bat dela uste da, eta Mendebaldeko Europan bakarra. Euskaldunen eta haien hizkuntzaren jatorria ez da erabat ezagutzen, nahiz eta gaur egun onartuena den teoriak dioen euskararen lehen formak eskualdera hizkuntza indoeuroparrak iritsi aurretik garatu zirela, euskaraz hitz egiten den eremua geografikoki inguratzen duten hizkuntza erromantzeak barne. Euskarak hiztegiaren zati handi bat hizkuntza erromantzeetatik hartu zuen, eta euskal hiztunek, aldi berean, hitzak eman zizkieten hizkuntza erromantzeetako hiztunei. Euskararen alfabetoak idazkera latinoa erabiltzen du.

Datuen data Euskara

Hizkuntza-estatistikak

Euskara hizkuntzak zenbat hiztun ditu?

Euskara hizkuntzaren hiztun kopurua: Milioi bat baino gehiago pertsona horietatik Gutxi gorabehera (660) mila lehen hizkuntza gisa

Euskara hizkuntzaren banaketa

Banaketa: Euskara (Frantzia, Espainia artean)
Hizkuntza-erakunde arautzailea: Euskararen Errege Akademia (http://www.euskaltzaindia.eus/index.php?lang=en)

Euskara zer herrialdetan hitz egiten da?



Hizkuntza-estatistikak

  • Milioi bat baino gehiago hiztun
  • Lehen hizkuntza Gutxi gorabehera (660) mila pertsonarentzat
  • Hizkuntza ofiziala 1 herrialdetan